Türkiye'de Armenoid Fenotipinin Daha Sık Görüldüğü Bölgeler
Armenoid, tarihsel fiziksel antropoloji çalışmalarında özellikle Doğu Anadolu, Güney Kafkasya ve İran çevresiyle ilişkilendirilen tiplerden biridir. Türkiye coğrafyasında bu görünümün dağılımı homojen değildir. Özellikle Doğu Anadolu'nun yüksek kesimleri ile Güneydoğu Anadolu'ya yaklaşıldıkça Armenoid olarak tanımlanan fiziksel özelliklere daha sık rastlandığı düşünülmektedir.
Bu dağılım içerisinde Van, Bitlis, Muş, Erzurum ve Ağrı öne çıkan merkezler olarak değerlendirilebilir. Bu illerin bulunduğu bölge, tarih boyunca Kafkasya, İran ve Anadolu arasında bir geçiş alanı olması nedeniyle farklı fiziksel özelliklerin bir arada bulunduğu bir coğrafyadır. Klasik tipolojik değerlendirmelerde bu bölgelerde Armenoid özelliklerinin daha belirgin örneklerine rastlandığı kabul edilmiştir.
Bunun hemen ardından Kars, Bingöl, Elazığ, Malatya ve Erzincan çevresi gelir. Bu bölgelerde de geniş ve kısa kafa yapısı, güçlü çene, belirgin burun ve güçlü yüz iskeleti gibi Armenoid tipiyle ilişkilendirilen özelliklere rastlanabilir. Ancak burada Armenoid özellikleri çoğu zaman tek başına değil, diğer Anadolu ve Kafkas tipleriyle birlikte değerlendirilir.
Güneydoğu Anadolu'ya doğru ilerlediğimizde Diyarbakır, Siirt, Şırnak, Mardin ve Adıyaman gibi iller de dikkat çeker. Özellikle kuzey Güneydoğu Anadolu'da Armenoid özellikleri daha belirgin olabilirken, güneye ve Mezopotamya'ya doğru gidildikçe farklı tiplerin etkisi daha fazla görülmeye başlar.
Sivas, Kahramanmaraş, Gaziantep ve Hatay ise Armenoid tipinin daha düşük oranlarda görülebileceği geçiş bölgeleri olarak değerlendirilebilir. Bu bölgelerde Doğu Anadolu, İç Anadolu, Mezopotamya ve Akdeniz arasındaki tarihsel nüfus hareketleri nedeniyle oldukça karmaşık bir fiziksel yapı ortaya çıkar.
Kabaca bir sıralama yapmak gerekirse, Armenoid görünümünün en yoğun olduğu düşünülen şehirler Van ve Bitlis, ardından Muş, Erzurum, Ağrı, Kars ve Bingöl; daha sonra ise Elazığ, Malatya, Erzincan, Tunceli, Diyarbakır ve Siirt çevresinde toplanmaktadır.
Burada verilen oranlar kesin nüfus ölçümleri değildir. İl bazında Armenoid fenotipini yüzde olarak ölçen modern ve kapsamlı bir araştırma bulunmadığından, bu rakamlar klasik antropolojik tipolojiler ve bölgesel fiziksel özellikler üzerinden oluşturulmuş yaklaşık bir değerlendirme olarak görülmelidir. Aynı il içerisinde bile bireyler arasında büyük farklılıklar bulunabileceğinden, herhangi bir şehrin nüfusunu tek bir antropolojik tipe indirgemek mümkün değildir.
Genel tabloya bakıldığında Türkiye'deki Armenoid görünümünün Doğu Anadolu'nun merkezinden Güneydoğu Anadolu'ya doğru uzanan bir kuşakta daha belirgin, Batı ve Orta Anadolu'ya doğru gidildikçe ise daha seyrek ve diğer tiplerle birlikte görülen bir özellik olduğu söylenebilir.
Fotoğraflar & Ekler